نسخ خطی

پنجمین همایش نسخ خطی اسلامی در کمبریج برگزار می‌شود

naseri84 — Sat, 20 Jun 2009 12:35:17 GMT

20 ارديبهشت 1388

پنجمین همایش نسخ خطی اسلامی در کمبریج برگزار می‌شود

پنجمین همایش نسخ خطی اسلامی با شعار «دسترسی و حقوق» در دانشکده‌ی کریستا، دانشگاه کمبریج در شهر کمبریج انگلستان در تاریخ ٢٤ تا ٢٦ جولای ٢٠٠٩ (٣ تا ٥ مرداد ١٣٨٨) برگزار می‌شود.

به گزارش سرویس خبر کتابنامه، پنجمین همایش نسخ خطی اسلامی با شعار «دسترسی و حقوق» در دانشکده‌ کریستا، دانشگاه کمبریج در شهر کمبریج انگلستان در تاریخ ٢٤ تا ٢٦ جولای ٢٠٠٩ (٣ تا ٥ مرداد ١٣٨٨) به میزبانی بنیاد دانشنامه‌ی اسلامی و مرکز مطالعات خاورمیانه‌ای و اسلامی دانشگاه کمبریج برگزار می‌شود.

این دو مرکز فعال در زمینه‌ نسخ خطی اسلامی چهار سال پیش اتحادیه‌ی نسخ خطی اسلامی را در کمبریج تأسیس نمودند.
این اتحادیه مانند هرسال از تلاشگران حوزه نسخ خطی اسلامی دعوت کرده مقالاتشان را به این همایش سالانه در موضوعات مراقبت از نسخ خطی و مدیریت و مطالعه‌ی آن‌ها ارسال کنند.

همایش امسال به طور ویژه به مسائل مربوط به دسترسی به نسخ خطی می‌پردازد.

افزایش دسترسی به نسخ خطی از طریق دیجیتال‌سازی و سیستم‌های الکترونیکی سفارش و خرید و تحویل در ضمن اینکه حفاظت از دست‌نوشته‌ها را به مدت طولانی تضمین می‌کند، برای مطالعه‌ی میراث اسلامی در آینده، امری اساسی است. می‌توان گفت که به زودی فن‌آوری‌های نوین شکل مطالعه‌ نسخ خطی را تغییر می‌دهد.

از طرف دیگر مجموعه‌داران نگران حق قانونی خود و سود‌دهی مالی سازمان‌هایشان هستند. بنابراین می‌باید یک موازنه‌ای بین دوام‌پذیری کسب سود و منفعت از نسخ خطی و دسترس‌پذیری به آن‌ها از طریق فن‌آوری‌های نوین ایجاد شود. در این همایش مسائل این‌چنینی و بسیار مهم به بحث و گفتگو گذاشته می‌شود.

برای آگاهی بیشتر به وب‌سایت این اتحادیه به نشانی http://www.islamicmanuscript.org مراجعه یا با خانم ناتالیا ویولا یا خام جنی رایت به نشانی‌های زیر تماس حاصل کنید:

Natalia Viola, Senior Administrator
Email: natalia@islamicmanuscript.org

Jenny Wright, Office Administrator
Email: jenny@islamicmanuscript.org

The Islamic Manuscript Association Ltd
c/o ٣٣ Trumpington Street
Cambridge CB٢ ١QY
United Kingdom
Telephone: +٤٤ (٠)١٢٢٣ ٣٠٣١٧٧
Fax: +٤٤ (٠)١٢٢٣ ٣٠٢٢١٨
Email: tima@islamicmanuscript.org

نسخ خطی

منبع:کتابخانه مجلس

خريداري 7 هزار تصوير ديجيتالي نسخ خطي يمن

naseri84 — Wed, 17 Jun 2009 19:24:08 GMT

از سوي کتابخانه‌ مجلس صورت گرفت

خريداري 7 هزار تصوير ديجيتالي نسخ خطي يمن

کتابخانه‌ مجلس شوراي اسلامي حدود 7000 تصوير ديجيتالي نسخ خطي موجود در يمن را خريداري کرد.اين نسخه‌ها بر روي 620 لوح فشرده قرار دارد و از بهترين نسخ موجود در اين کشور است که توسط «مؤسسه‌ امام زيد» تصوير‌برداري شده است.

برخي از اين نسخه‌ها مربوط به قرن‌‌هاي پنجم و ششم هجري و بسياري از آنها از آثار مربوط به «زيديه» و «معتزله» است.

اهميت ديگر اين مجموعه آن است که بيشتر به روستاها و خانواده‌ها تعلق دارد و ديجيتال‌سازي آنها گامي بسيار موثر در حفظ اين آثار از نابودي و دسترس‌پذيري آسان به آنها است.

کتابخانه مجلس به منظور دسترسي آسان‌تر ايرانيان و ساير ملل همجوار به نسخ خطي اسلامي، تصاوير ديجيتالي نسخه‌هاي خطي موجود در کشور يمن را خريداري کرده است.

اين مجموعه در حال آماده‌سازي براي قرار دادن بر تارگاه (وب‌سايت) کتابخانه‌ مجلس است تا پژوهشگران و تلاشگران عرصه‌ دستنوشته‌هاي اسلامي به سهولت و سرعت به آنها دسترسي داشته باشند.

جام جم آنلاين-سه شنبه 19 خرداد 1388 - ساعت 20:42سه شنبه 19 خرداد 1388 - ساعت 20:42

نيمي از نسخ خطي دست مردم است

naseri84 — Mon, 07 Jul 2008 17:25:30 GMT

معاون كتابخانه‌ ملي:

نيمي از نسخ خطي دست مردم است

حبيب‌الله عظيمي معاون كتابخانه‌ ملي با اشاره به قاچاق نسخ خطي در كشور، تأكيد كرد: از حدود 300هزار نسخه‌ خطي موجود در كشور، نيمي در دست مردم است. وي از اقدام‌هاي انجام‌شده در دو سال گذشته در كتابخانه‌ ملي به عنوان كارهايي براي جلوگيري از قاچاق نسخ خطي ياد كرد.

معاون كتابخانه‌ ملي در گفتگو با ايسنا ، افزود: ما در دو سال گذشته با بودجه‌ قابل توجه و سرعت زيادي اقدام به خريد نسخ خطي كرديم؛ چون احساس كرديم يكي از راه‌هاي مبارزه با قاچاق و خروج غيرقانوني نسخ خطي از كشور اين است كه مراكز معتبر و دولتي مانند كتابخانه‌ ملي با سرعت اين نسخ خطي را از مردم و مجموعه‌داران بخرند و در كتابخانه‌ ملي نگه‌داري شوند، تا علاوه بر جلوگيري از قاچاق كالا، يك اعتمادسازي هم شود.

اين كارشناس نسخ خطي يادآور شد: قبلا از موجودي نسخ خطي در ايران بي‌خبر بوديم؛ اما الآن برآورد مي‌كنيم كه حدود 300هزار نسخه‌ي خطي در كشور موجود باشد. از اين تعداد نسخ خطي موجود، بين 120 تا 150هزارتاي آن‌ها در كتابخانه‌هاي معتبر مانند كتابخانه‌ها‌ي ملي، آستان قدس رضوي، آيت‌الله مرعشي، مجلس شوراي اسلامي و دانشگاه تهران است.

اين كتابخانه‌ها بيش‌ترين نسخ خطي را در خود دارند؛ از اين‌رو شايد حدود نيمي از نسخ خطي در كتابخانه‌هاي معتبر كشور باشد و حدود نيمي از آن در دست مردم و مجموعه‌داران خصوصي. از سويي، مردم و مجموعه‌داران به دستگاه‌هاي دولتي اعتماد نداشته‌اند كه بخواهند تعداد نسخ خودشان را اعلام كنند، كه اين خودش بدترين آفت بود و سبب از بين رفتن نسخ خطي در كتابخانه‌هاي شخصي مي‌شد كه بسياري از آن‌ها شرايط حفاظت را ندارند.

وي افزود: براي جلوگيري از از بين ‌رفتن نسخ خطي و اعتمادسازي، در دو سال گذشته آمديم چند راه‌ حل پيشنهاد كرديم، كه اين چند راه ‌حل در نهايت، از سويي به حفاظت و نگه‌داري نسخ خطي و در جمع‌آوري آن‌ها به ما كمك مي‌كند، كه يكي از وظايف اصلي ماست. درواقع، حفظ و نگه‌داري ميراث مكتوب داخل كشور وظيفه‌ي ماست.

عظيمي از خريداري نسخ خطي از مردم و مجموعه‌داران به عنوان اولين راه ‌حل پيشنهادي كتابخانه ملي ياد كرد و افزود: وديعه‌ گذاشتن نسخ خطي نيز راه‌ حل ديگري است. در اين ساز و كار، دارندگان نسخ خطي بر اساس تفاهم‌نامه‌اي كه با كتابخانه‌ ملي امضا مي‌كنند، از آن‌جايي كه مالك شرايط نگه‌داري آثار را نمي‌داند، ما كتاب را از آن‌ها امانت مي‌گيريم و پس از آفت‌زدايي و ضدعفوني‌ كردن، آن‌ها را به صورت اماني نگه‌داري مي‌كنيم و در صورتي‌كه مالك ميل به فروش يا امانت ‌گذاشتن نداشته باشد، ما به عنوان مشاور به آن‌ها كمك مي‌كنيم كه كتاب‌هاي‌شان ضدعفوني شود و شرايط نگه‌داري آ‌ن‌ها را تبيين مي‌كنيم.

مدير پيشين بخش نسخ خطي در كتابخانه ملي به همكاري كتابخانه‌ ملي با ديگر كتابخانه‌هاي معتبر كشور براي پرهيز از رقابت در تهيه‌ي نسخ خطي، اشاره كرد و در ارائه آماري كلي از نسخ خريداري‌شده در سال‌هاي 85 و 86 نيز گفت: در سال 85، 4500 نسخه‌ي خطي خريداري كرده‌ايم و نزديك به چهارهزار نسخه‌ چاپ سنگي را نيز خريده‌ايم؛ در حالي‌كه در سال 86، به‌دليل محدوديت منابع مالي، درمجموع حدود چهارهزار نسخ خطي و چاپ سنگي خريداري كرده‌ايم.

او متذكر شد: با توجه به اين‌كه به دلايل گوناگون، معرفي نسخ خطي به آساني كتاب‌هاي چاپي نيست، به كار كارشناسي نياز و ضرورت دارد يك كارشناس نسخ خطي با توجه به پيشينه‌هايي كه دارد، كتاب را مطالعه كند. علاوه بر اين‌كه اول و آخر تعدادي از كتاب‌ها افتاده‌اند كه مطالعه را سخت‌تر مي‌كنند. با توجه به اين موضوع، قاعدتا هيچ كجاي دنيا و در هيچ كتابخانه‌اي از جهان، كتاب‌هاي خطي را كه به دست آن‌ها مي‌رسد، با سرعت نمي‌توانند معرفي كنند و در سيكل اطلاع‌رساني بگذارند؛ از اين‌رو مدت‌ها در نوبت فهرست‌نويسي مي‌مانند و بعد از فهرست‌نويسي است كه شناسنامه پيدا مي‌كنند و به محققان معرفي مي‌شوند.

عظيمي خاطرنشان كرد: طبيعي است وقتي آمار مي‌دهيم كه ما تعداد زيادي نسخ خطي را خريداري كرده‌ايم، محققان خيلي براي‌شان مهم است كه يك مجموعه‌ نسخ خطي وقتي به كتابخانه ملي آمد، نگاه اجمالي به آن داشته باشند؛ براي اين‌كه اين نگاه اجمالي را بدهيم و از سويي، آن نوبت طولاني فهرست‌نويسي آثار خطي را از بين ببريم، آمديم به اين نتيجه رسيديم كه وقتي كتاب در كميته‌ كارشناسي بررسي مي‌شود و چند كارشناس نسخ خطي، اين كتاب‌ها را از جهات مختلف مورد بررسي قرار ‌مي‌دهند ، يك ‌سري مشخصات اجمالي از كتاب‌ها ارائه ‌شود كه آن اطلاعات اوليه بر اساس معرفي اجمالي كتاب در كميته‌ي كارشناسي نسخ خطي ثبت كامپيوتري و اطلاعاتش در سايت ارائه مي‌شود. درواقع، ما براي معرفي نسخ خطي خريداري ‌شده به‌روز هستم؛ چون وقتي نسخ خطي را خريديم، بايد ثبتش كنيم تا براي مالك سند مالي صادر شود و از اين‌رو همان زماني كه ما كتاب را مي‌خريم، اطلاعاتش را در سايت منتشر مي‌كنيم.

منبع:جامجم آنلاین

آموزش رقومی کردن

naseri84 — Mon, 07 Jul 2008 17:21:48 GMT

آموزش رقومی کردن: مدرسهای برای پویشگری

نویسنده: آن راسل[1]

مترجم: مهرداد نیکنام

چکیده: مرکز نگهداری مدارک شمال شرق[2] از سال 1995 به این طرف کنفرانسهایی با نام «مدرسهای برای پویشگری»[3] در ایالات متحده و دیگر کشورها برگزار کرده است. به این ترتیب نزدیک به 4000 متخصص این دورة یک هفتهای را گذراندهاند. این مقاله به شرح پیدایش این دوره، تکامل آن طی دهه گذشته و ابتکارهایی که از این طریق حاصل شده است، میپردازد. مقاله همچنین به طور کلی به رقومی کردن، و جهتهای آینده برای نیازهای آموزشی مستمر در مورد فناوریهای نوین برای متخصصین اطلاعرسانی میپردازد.

از سال 1995 تا 2005 میلادی مرکز نگهداری مدارک شمال شرق کنفرانسی با نام «مدرسهای به نام پویشگری» را در یازده نوبت در شهرهای مختلف ایالات متحده برگزار کرد، که به طور متوسط 300 شرکت کننده در هر محل برگزاری جذب این دوره شدند. این برنامه آموزشی به نیاز ظاهراً سیریناپذیر به اطلاعات درباره ساختن، مدیریت، و حفاظت مجموعههای رقومی پرداخت. به این ترتیب این دورهها به قریب 4000 متخصص ارائه خدمت کردهاند. این برنامه به قدری جلب توجه کرده است که استیو دالتن[4]، مدیر پیشین خدمات میدانی مرکز نگهداری مدارک شمال شرق، که طی نه سال اول این کنفرانس مدیریت آن را بر عهده داشت، گفته است که نام این کنفرانس یک نام تجارتی شده است. از سال 1995 به اینطرف محتوای کنفرانس با جا افتادن برنامههای رقومی کردن سازمانی و پیدایش استانداردها و بهترین شیوههای کار، تکامل یافته است. موفقیت دستور جلسههای کنفرانس مجموعهای از عکسهای مربوط به تلاش عظیمی که برای بوجود آوردن مجموعههای رقومی انجام گرفته را فراهم میآورد. این مقاله نگاهی خواهد داشت به این مسئله که چگونه نیازهای مخاطبین طی این دهه سازنده، تغییر کرده است. این مقاله به ارزیابی شاخصهایی که بر ادامه موفقیت «مدرسهای برای پویشگری» مؤثر بوده است میپردازد،؛ و نگاهی خواهد داشت به چالشهای جاری در مورد این برنامه آموزشی به عنوان سطح تجربی پیشرفت سریع مخاطبان.

نگاهی به پیشرفت برنامههای رقومی

در سیزدهم آوریل 1995، مرکز نگهداری مدارک شمال شرق اولین کنفرانس خود را با نام مدرسهای برای پویشگری که یک کنفرانس یک روزه بود، در کتابخانه جان اف. کندی[5] در بوستون برگزار کرد. این برنامه با مجموعهای در حال پیشرفت از کارگاههای میکروفیلم برای حفاظت که هزینه آن توسط مرکز نگهداری تأمین میشد، رشد کرد. تعداد در حال افزایشی از شرکت کنندگان متقاضی آموزش اضافی دربارة رقومی کردن بودند، چرا که اعلام کرده بودند، تنها کارمندی هستند که انتظار میرود کار پویشگری در موسسهای را که کار میکنند، بر عهده بگیرند. نام کنفرانس تقلیدی بود از نمایشنامه ریچارد شریدان به نام «مدرسهای برای شایعه» و این نام برای دوره انتخاب شد. کنفرانس آزمایشی 300 نفر را جلب کرد که این تعداد پاسخدهنده باعث شگفتی برنامهریزان شد. سخنرانان نمایندگان موقوفه ملی برای علوم انسانی[6]، بنیاد ملون[7]، و کمیسیون حفاظت و دسترس[8] بودند که گزارشی دربارة حمایت مالی سازمانهایشان از تلاشی برای رقومی کردن ارائه کردند.

دستور جلسه برجستهسازی دو پروژة تحقیقاتی اخیر بود که موقوفه ملی برای علوم انسانی بودجة آنرا تأمین کرده بود. این پروژهها به بررسی تبدیل میکروفیلمهای موجود به فایلهای رقومی و بالعکس پرداختهاند که گزارش توسط پل کانوی (Paul Conway) ارائه شد، این گزارش سپس از دانشگاه ییل عرضه گشت و همچنین توسط آن کنی (Anna Kenney) در دانشگاه کورنل ارائه گردید. نقطه تمرکز اصلی بر جنبههای فنی پویشگری بود، همراه با بحث فراوان دربارة سطوح راهحلهای توصیه شده، و اینکه آیا ارجح است ابتدا کار پویش انجام گیرد یا میکروفیلم. با بازاندیشی در مییابیم که تأکید بر فناوری گرفتن تصویر، مهمترین مسئله نیست. ضمناً دانشگاه ییل و کورنل هیچیک در نهایت محتوایی از طرحهای آزمایشی به وب عرضه نکردند.

اغلب افراد شرکت کننده در کنفرانس 1995 هیچ تجربه دست اولی از رقومی کردن مواد مجموعة خود نداشتند. دل نگرانی آنها، این بود که کار را چگونه آغاز کنند، و مهمترین و مصرانهترین پرسش آنها این بود که آیا باید مواد خود را رقومی کنند یا نه. بسیاری اعلام داشتند، احساس میکنند فشار از طرف مدیران یا هیئت امنای موسسه است که فکر میکنند، پاسخ به مشکل ذخیره مجموعه «فقط پویشکردن»، است. درک کمی نسبت به پیچیدگی و هزینه ساخت مجموعههای رقومی، یا مسائل مربوط به دوام بلندمدت، وجود دارد.

هیجانی که این اولین کنفرانس بوجود آورد بسیار محسوس بود. تمایل بسیار زیادی برای گسترش دستور جلسه برای پوشش دادن به دیگر جنبههای ساختن مجموعههای رقومی و بردن محل برگزاری کنفرانس به دیگر مکانها، وجود داشت. حیات بلندمدت و موفق مدرسهای برای پویشگری، به عنوان راهنما، از طریق مشارکت «نشنال پارک سرویس[9]» آغاز شد. آرشیویست جسور و مبتکر نشنال پارک سرویس، داین وگت اُکانر[10] از طریق بودجه آموزشی داخلی کمک هزینهای برای گسترش برنامه به یک رویداد سه روزه دریافت کرد و این کنفرانس را در موسسه اسمیتسونین[11] در واشینگتن در ماه سپتامبر 1996 برگزار کرد. مرکز گتی[12] نیز به این جمع پیوست و نسخههایی از انتشارات خود با عنوان «مبانی تصویربرداری» اثر هوارد بسر[13] و جنیفر ترانت[14] را به عنوان جزوه توزیع کردند.

استیو دالتون مدیر پرتحرک خدمات میدانی مرکز نگهداری مدارک شمال شرق با کارکنان نشنال پارک سرویس برای تنظیم برنامه آموزشی این کنفرانس سه روزه همکاری کرد. عناوین جدید اضافه شده، عبارت بودند از انتخاب، حق مؤلف، دسترسی به وب، و عمر طولانی رسانهها. حفاظت رقومی موضوعی که فقط میشد درباره آن به زمان آینده صحبت کرد، و به همین دلیل بحثها بسیار مختصر بودند. در دستور جلسه یک سخنرانی توسط استیو پوگلیا تحت عنوان «حفاظت رقومی: واقعیت یا تخیل؟» و تحلیلی خلاصه توسط هاوارد بسر گنجانده شده بودند، سپس در دانشگاه کالیفرنیا در برکلی، سخنرانی تحت عنوان «چه یاد گرفتهایم؟ چه باید یاد بگیریم؟» انجام گرفت. ارائه این برنامه گستردهتر «مدرسهای برای پویشگری» باعث شد بزرگترین تالار موسسه اسمیتسون مملو از جمعیت شود و لیست انتظار بلندی نیز بوجود آید.

بر مبنای موفقیت برنامه اجرا شده در واشینگن، بنیاد اندرو دبلیو. ملون اعلام حمایت مالی برای برگزاری کنفرانس مدرسهای برای پویشگری در چهار محل دیگر شامل: برکلی، نیویورک، نیواورلئان، و شیکاگو، کرد. موفقیت این برنامه در اواخر دهه 1990 به نهایت مدیون کار یک کمیته برنامهریز بود که از کارشناسان مسائل رقومی تشکیل میشد، این کارشناسان بر مبنای پرسشنامهای که بعد از کنفرانس توزیع میشد هر کنفرانس را ارزیابی میکردند و دستور کار را برای ارائه بعدی روزآمد میکردند. کمیته برنامهریز دریافته بود که لازم است نگاه گستردهتری به مسائل مدیریتی انداخته شود. آنها درصدد بر آمدند برنامهها الگوی جدید را در کنفرانسها بگنجانند و استانداردهایی را برای درخواستهای در دست اجرا، به منظور دستیابی به موازنه بین موضوعها و سخنرانان، ابداع کنند.

تکامل برنامه آموزشی بر گسترش سریع و تبدیل طرحهای تحقیقاتی رقومی به برنامههای رقومی، به ویژه در موسسات ملی و کتابخانههای تحقیقاتی بزرگ، تأثیر گذاشت. بخش اعظم کار خلاقهای که در این زمان انجام گرفت با حمایت مالی یا کمکهای مالی برنامه حافظة آمریکایی کتابخانه کنگره[15] و موسسات خدمات موزه و کتابخانه[16] بود. این دو بنگاه رهنمودهایی تدوین کردند که موسسات را برای درست کردن مجموعههای تداومپذیر ترغیب کرد.

کنفرانس مدرسهای برای پویشگری به صورت آیینهای برای این موضوع عمل کرد که هر چه بیشتر رشد برنامههای سازمانی را منعکس کرد، تأکید آن بیشتر بر زیرساخت رقومیسازی قرار گرفت. استانداردهای پدید آمده به برنامههای آموزشی ملحق شد، و سخنرانان تمرینهایی را ترویج کردند که با این استانداردها ادغام شد. موضوعهایی جدید در زیرساختهای سازمانی و استفاده درونی، و فراداده، که برای اولین بار در برنامه سال 1997 ظاهر گشت، گنجانده شد. با استفاده تدریجی از بودجه اختصاص یافته توسط بنیاد ملون برای شروع برنامه، موقوفه ملی برای علوم انسانی از مرکز نگهداری مدارک شمال شرق برای ادامه برنامه مدرسهای برای پویشگری به عنوان گل سرسبد برنامه آموزش ملی دربارة تغییر شکل دادن محمل اطلاعات، حمایت مالی کرد.

مرکز نگهداری مدارک شمال شرق سعی کرد گستردهترین حضار ممکن را جلب کند، و میزان گسترده وابستگیهای حرفهای شرکت کنندگان ثابت کرد که یکی از مهمترین توانمندیهای این برنامه است. مدرسهای برای پویشگری یکی از معدود مکانهای بحث و تبادل نظر است که در آنجا متخصصانی از کتابخانه، آرشیو، موزه و زمینههای فناوری اطلاعات میتوانند گرد هم آیند و اطلاعات در زمینههای سازمانی به اشتراک بگذارند، و در نتیجه یک همکاری راهبردی پدید آورند. یکی از نقاط عطف مهم افزودن خانم مورتا باکا[17] به اعضای هیأت علمی در سال 1999 بود. وی که از اعضای موسسه تحقیقاتی گتی است دربارة فرادادههای توصیفی صحبت کرد. وی بر اهمیت گسترش فهرستنویسی ساده برای موزهها، کتابخانهها، و آرشیوهایی تأکید داشت که مواد دیداری نگهداری میکنند. این پیام در ایجاد آگاهی از چگونگی یکسانتر شدن فعالیتهای این انواع مختلف موسسات در محیط برخط، کمک کرد.

دیگر موضوعهایی به تازگی به دستور جلسه افزوده شده است، عبارتند از: روابط فروشنده، رقومی کردن صورتهای دیداری- شنیداری، برنامهریزی شغلی، چارچوب موسسه خدمات موزه و کتابخانه/ سازمان ملی استاندارد برای استانداردها و بهترین شیوه کار برای مجموعههای خوب رقومی، و گنجینههای رقومی قابل اعتماد. چارچوب سازمان ملی استاندارد، همراه با نشریه اخیر گروه کتابخانههای تحقیقاتی و آرشیو ملی و اداره اسناد تحت عنوان «رهنمودهایی برای تأیید گنجینههای قابل اعتماد» اشاره به روشهایی برای شناسایی دستور جلسه کامل و ارائه مطالبی که اغلب نیاز به یادگیری آنها دارند.

رویکرد

شیوههای تدریس « مدرسهای برای پویشگری» انعکاسی از هدف آن یعنی مددرسانی به حضار انبوه، بود. مرکز نگهداری مدارک شمال شرق یک گروه اصلی و هسته از هیات علمی متشکل از کارشناسان شناخته شده ملی را به استخدام در آورد و با آنها روابط دوستانه بلندمدتی برقرار کرد. ضمن تشکر از این گروه پرستاره، این برنامه توانست شرکت کنندگانی را که با اشتیاق از مسافتهای دور به کنفرانس پیوستند و همچنین شرکت کنندگان محلی را جذب کند. سخنرانان به صورت رسمی در تالار بزرگی که اغلب کاملاً پر از جمعیت بود سخنرانی خود را ارائه کردند، با وجود این شرکت کنندگان و اعضای هیات علمی گزارش کردند که یکی از نقاط قوت کنفرانس به استثنای دو ارائه اخیر، تعامل بین آنها است. بعد از هر دو سخنرانی زمان کافی و دست و دلبازانه به پرسش و پاسخ اختصاص داشت.

اعضای هیات علمی اصلی، که یک حس قوی شناخت را از طریق این کنفرانس بوجود آورده بودند، عموماً با این مسئله موافق بودند که طی سه روز کنفرانس حضور داشته باشند و با شرکت کنندگان ملاقات و آنها را راهنمایی کنند. شرکت خودجوش آنها در نشست پرسش و پاسخ و پانل به بحثهای زندهای که طی زمان استراحت، ناهار، و اغلب تا وقت غروب انجام میشد، منجر گردید. در سال 2000 مرکز نگهداری مدارک شمال شرق با حمایت مالی موسسه خدمات موزه و کتابخانه، به عنوان متن درسی « مدرسهای برای پویشگری» کتابی را تحت عنوان «راهنمای طرحهای رقومی»[18] منتشر کرد که ویراستار آن ماکسین سیتز بود. اگر چه این اثر روزآمد نشده است ولی بخشهایی از آن هنوز معتبر هستند و به عنوان یکی از دسترسپذیرترین منابعی است که در وب سایت مرکز نگهداری مدارک شمال شرق موجود است.

یکی از ویژگیهای شناسانندة مدرسهای برای پویشگری که با گذر زمان پایدار مانده است، تاکید آگاهانه آن بر تصمیمگیری در مقابل توصیه محصولات و دستورالعملهای خاص بود. اگر چه بعضی شرکت کنندگان از کارکنان بخش فنی بودند، ولی برنامه به وضوح خطابش به اداره کنندگان و تصمیم گیرندگان بود، یعنی آنهایی که کارکنان فنی یا منابع مالی اختصاص یافته برای فعالیتهای رقومی کردن را سرپرستی میکردند. هدف این برنامه این نبود که یک کتاب آشپزی به مردم بدهد، هرچند که بسیاری از افرادی که در کنفرانس شرکت کردند، امیدوار بودند چیزی بدست آورند. در عوض با سیاههای از پرسشهایی که لازم بود در مرحله برنامهریزی بپرسند، به محل کار خود بازگشتند. موضعگیری اعضای هیات علمی این بود که بیش از یک راهحل معتبر وجود دارد، و هر موسسهای لازم است بر اساس رسالت خود و درک خود از این مسئله که چه کسی و برای چه منظوری از محتوای رقومی استفاده خواهد کرد، تصمیمگیری کنند. دیگر ویژگی شناساننده این برنامه در گذر زمان ثابت باقی ماند، عبارت بود از مسئولیت حفاظت مرکز نگهداری مدارک شمال شرق بود که این کنفرانس را از دیگر مکانهای بحث و گفتگو متمایز میساخت. از زمان شروع تاکید بر تولید محصولات بادوام بود. سالهای متمادی پل کانوی[19] سخنان گهرباری دربارة حفاظت در جهان رقومی ایراد کرد. خیلی پیش از آنکه اصول نظام اطلاعات آرشیوی باز[20] بیان شود، وی دربارة اهمیت به کار بردن نرمافزار غیرتجاری تبلیغ کرده بود و حضار را به «تولید محصولات رقومی که ارزش حفاظت داشته باشند» ترغیب کرده بود.

همانند دیگر برنامههای آموزشی مستمر، برنامه آموزشی « مدرسهای برای پویشگری» به متخصصینی که در حال حاضر مشغول کار در این زمینه هستند و برای انجام کارشان نیاز به تعلیم دارند، ارائه خدمت کرد. به آن کتابخانهها و موسساتی که نیاز به نیروی کاری برای انجام کارهای ابتکاری در زمینه رقومی در حال رشد داشتند که به صورت حرفهای در زمینه کتابداری رقومی آموزش ندیدهاند، و نیاز به آموزش در محل طی این دورة اثرگذار ده ساله، آموزشی فشرده ارائه کرد. مدیران موسسات تشنه فرصتهای آموزشی برای خود و کارکنانشان بودند. برنامهها در سطح ملی تبلیغ میشد و کنفرانس به طور معمول شرکت کنندگانی از 40 ایالت، همراه با تعداد زیادی شرکت کننده در سطح بینالمللی جذب میکرد. ساخترا جمعیت شناختی شرکت کنندگان در گذر زمان کاملاً ثابت باقی ماند. بیشترین تعداد شرکت کننده در درجه اول از کتابخانهها بودند که بیشتر کتابخانهها را کتابخانههای دانشگاهی تشکیل میدادند، در مرحله بعدی آرشیوها، موزهها طیف گستردهای از بنگاههای دولتی، سازمانهای تحقیقاتی، گروههای دینی، و دیگران قرار داشتند.

تغییر در ساختار جمعیتی

به هر حال آن چه طی این سالها تغییر کرد، سطح دانش دائماً در حال افزایش حضار درباره رقومی کردن بود. در چند سال اول تعداد اندکی از شرکت کنندگان به کار رقومی کردن اشتغال داشتند. امروزه بیش از 92 درصد موسسات فرهنگی در ایالات متحده در حال رقومی کردن منابع خود هستند، پس شرکت کنندگان آگاهتر هستند، و درصد بالایی نیز متخصص میباشند. سوالاتی که مطرح میشود به خوبی طرح شده و برخواسته از طرحهای خاص هستند تا اینکه مربوط به مباحث نظری باشند.

جالب است که، با تجربه بیشتر، این اعتقاد که رقومی کردن یک نوش داروی ارزان و آسان است، کاملاً از بین رفته است. حضار درک واقعبینانهای از مسئله دارند، که رقومی کردن مشکل، گران، و نیازمند کار سازمانی مستمر است. شعف آغازین درباره رقومی کردن با دلمشغولی درباره هزینههای بالای نوآوریهای رقومی و اینکه موسسات با پایان یافتن بودجه اهدایی اولیه چگونه متحمل این هزینهها خواهند شد، جایگزین شده است. این دلمشغولیها زاییدة اطلاعات بدست آمده از یک بررسی و پژوهشی در سطح ملی است که توسط سازمان «حفاظت میراث» انجام گرفته است و مشخص میکند که فقط 27 درصد موسسات ایالات متحده از مسئولیت دربارة نگهداری مجموعههای رقومی به عنوان بخشی از رسالت خود آگاهند.

با آگاهتر شدن شرکت کنندگان « مدرسهای برای پویشگری» درباره رقومی کردن، به نظر میرسد سطح تدریس نیز به سرعت و به طور موثری به سطحی بالاتر از سطح حضار ارتقاء یافته است. حتی در مورد دو کنفرانس اخیر، درصد بالایی از شرکت کنندگان گزارش کردهاند که بیشتر از آنچه انتظار داشتهاند فرا گرفتهاند: 91 درصد از شرکت کنندگان کنفرانس شیکاگو، 2004، و 87 درصد شرکت کنندگان برنامه بوستون، 2005. سخنرانان پیوسته نمرات بالایی گرفتهاند، با مجموع امتیاز 5/4 یا بالاتر در یک مقیاس 1-5 که 5 بالاترین میزان است. شرکت کنندگان در ادامه اظهارنظر کرده بودند که کنفرانس به آنها کمک کرده است طرح بعدی خود را برنامهریزی کنند، یا اینکه به سازمان متبوع خود باز خواهند گشت و در روش مدیریت کارهای رقومی خود تغییر خواهند داد.

علاوه بر فایده رساندن به هزاران شرکت کننده در ایالات متحده، این برنامه آموزشی ابعاد بینالمللی هم داشته است. این برنامه در دو نشست بینالمللی نیز ارائه شد، یکی در کتابخانه سلطنتی هلند و دیگری در آرشیو ملی کوبا. برنامه ارائه شده در هلند از یک بازدید گسترده از نظام آرشیوی رقومی جدید سود برد، درحالیکه برنامه کوبا مجبور بود خود را با محیطی که فاقد امکان دسترسی گسترده به اینترنت بود، وفق دهد. نویسندگان این مقاله دریافتهاند که رویکرد این برنامه نمیتواند در خارج از ایالات متحده و کانادا با موفقیت کامل همراه باشد. از آنجایی که ایالات متحده فاقد یک دستورالعمل ملی برای رقومی کردن است، رابطه هر موسسه با تلاشهای ملی با کشورهایی که دارای رهبری متمرکز هستند، تفاوت دارد. در نتیجه بودجه و اولویتها متفاوت خواهند بود.

تاثیر

کنفرانس «مدرسهای برای پویشگری» تأثیر دگرگون کنندهای بر سازمان حمایت کنندهاش یعنی مرکز نگهداری مدارک شمال شرق داشته است. دسترسی مرکز به یک شبکه ملی متشکل از کارشناسان مسائل رقومی یکی از باارزشترین امتیازات این برنامه بود، امتیازی که ردپایش فراتر از منطقه نیوانگلند میرود. این برنامه شناسهای برای فراهم آوردن اطلاعات برنده و موثر درباره رقومی کردن ایجاد کرده است و نیاز به حفظ این جایگاه رهبری را تشخیص داده است.

در سال 2003 این کنفرانس به عنوان یک سکوی پرتاب به یک رهبری ابتکاری ملی که بودجه آن توسط موسسه خدمات موزه و کتابخانه تأمین شده بود، برای ایجاد روشی به منظور ارزیابی نیازهای حفاظت رقومی موسسات و بوجود آوردن ابزارهایی برای کمک به موسسات، تا آمادگی خود برای رقومی کردن را تقویت کنند، خدمت کرد. در انجام این طرح، مرکز نگهداری مدارک شمال شرق یک همکاری راهبردی با شبکه رایانهای موزه، حفاظت میراث، و مرکزی برای کتابخانههای تحقیقاتی را آغاز کرد. به این ترتیب پیشنویس یک ابزار ارزیابی مکتوب شد و بازدید از سایت آزمایشی در حال حاضر در حال انجام است. هدف این کار تدوین الگویی است برای کانالیزه کردن کمکهای فنی دربارة آمادگی رقومی و حفاظت رقومی برای موسسات کوچک و متوسط.

پس از ده سال تدریس « مدرسهای برای پویشگری»، بازار هنوز اشباع نشده است. در واقع یک بررسی که روی حضار جدید توسط مرکز نگهداری مدارک شمال شرق به عنوان بخشی از یک مطالعه برنامهریزی کاری انجام گرفت، مشخص کرد که در میان طیف گستردهای از حق انتخاب از موضوعهای آموزشی جاری و بالقوه، مدرسهای برای پویشگری به عنوان نیاز شماره یک برگزیده شده است. تعدادی از شرکت کنندگان کم و بیش، به طور متناوب در این کنفرانس شرکت کردهاند، و 5-10 درصد حضار به طور مکرر. در تلاشی برای ارزیابی اینکه طی دهه گذشته چه کاری توسط کنفرانس مورد بحث انجام گرفته، نویسندگان این مقاله با بعضی از اعضای هیات علمی که در بلند مدت همکاری داشتهاند، به ویژه پل کانوی در دانشگاه دوک و استیو چاپمن در دانشگاه هاروارد تماس گرفتند که اظهارنظرهای زیر در مورد تاثیر این برنامه از ایشان است:

- مدرسهای برای پویشگری یکی از موثرترین مبلغین برای چارچوب رهنمودهای موسسه خدمات موزه و کتابخانه/ سازمان ملی استاندارد برای ساختن مجموعههای رقومی است.

- مدرسهای برای پویشگری مسئله حفاظت را زمانی که اغلب موسسات به شدت بر فناوری پویشگری متمرکز شده بودند به خاطر کتابخانهها و آرشیوها مطرح و حفظ کرد.

- مدرسهای برای پویشگری موفق شد فناوری را با رسالت موسسات مرتبط سازد، تا اینکه رسالت سازمانی را با آنچه که فناوری میتواند، انجام دهد.

- شرکت کنندگان با دیدگاهی وسعت یافته دربارة چگونگی برخورد با کار خود به سازمانهای خود بازگشتند، و این کاری است که آموزش مستمر باید انجام دهد.

- شرکت کنندگان بدون استثناء رهنمودهایی دربارة طرحهای ابتکاری و نوآورانه از سخنرانان و همچنین از نشستهای پرسش و پاسخ کسب کردند. آنها به این استدراک دست یافتند که در این زمینه و در سطح ملی چه کسانی فعالند و هر یک چه میکنند.

- مدرسهای برای پویشگری در این راستا که برای شرکت کنندگان امکان دسترسی متمرکز به متون مرتبط، استانداردهای مرتبطه و افرادی که بهترین کارها را انجام میدهند، فراهم کند، موفق بوده است. کتابشناسیها، پیوندها به وب سایتها، و دیگر جزوات، منابع مهمی بودهاند.

- با قدیمیتر شدن طرحهای رقومی کردن، همراه با بعضی رویکردهای کنونی که ثمرة این ده سال است، پاداشی است برای شرکت کنندگان در این کنفرانسها که به کاربرانشان و مسئله حفاظت میاندیشند. آنها قادر هستند، مجدداً روی وجه مشترکها کار کنند و تجربیات کاربران را برای کسب استفاده بیشتر از مجموعه بازسازی کنند. دیگر شرکت کنندگان، وب سایتهای کوچک ایستایی دارند که وزنی ندارند؛ آنها محدودیتهای طراحی را دریافتهاند و آرزو دارند که از آغاز کار را انجام دهند.

- حتی فراتر از انتشارات مرکز نگهداری مدارک شمال شرق، مدرسهای برای پویشگری سبب شده نام این مرکز به شکل جدیدی سر زبانها بیافتد و باعث شده این مرکز منبعی ملی برای آموزش مستمر در زمینه مسائل پیشتاز حفاظت گردد.

راه آینده

شرکت کنندگان این کنفرانس، با شرکت 350 نفر در کنفرانس شیکاگو (2004) و 429 نفر در بوستون (2005) به رشد خود ادامه دادهاند. به هر حال این سطح از موفقیت یک نقطه ضعف هم داشته است. فعالیتهای درونی و اصلی این مکان بحث و تبادل نظر تا حدودی به دلیل تعداد بسیار زیاد حاضران تحت الشعاع قرارگرفته است. بعضی شرکت کنندگان عکسالعمل منفی نسبت به تعداد زیاد افرادی که صحبت میکنند، نشان دادهاند. یکی از شرکت کنندگان اظهارنظر کرده است که «حس قارچی را پیدا کرده که سه روز در تاریکی بوده است». در نتیجه افزایش دانش بخش بزرگی از شرکت کنندگان، اعضای هیات علمی و شرکت کنندگان فاصله در حال گسترشی را بین نیازهای آموزشی متخصصین باتجربه و آنهایی که از موسساتی آمدهاند که در آغاز راه منحنی یادگیری هستند، یا کسانی که به تازگی برای این پست استخدام شدهاند، مشاهده کردند. افراد مبتدی گزارش کردهاند که هنگام سوال در یک چنین محیطی احساس راحتی نمیکردهاند. در هر دو انتهای طیف شرکت کنندگان احساس کردهاند که « مدرسهای برای پویشگری» دیگر برای ایشان «یک مدرسه» نیست.

بعضی از اعضای هیات علمی تمایل دارند، ببینند که این کنفرانس به یک دانشکده تحصیلات تکمیلی برای پویشگری ارتقاء پیدا کرده است، و هدفش تعداد مخاطبین کمتری از میان متخصصین باتجربه است که میخواهند با آنچه در لبه تیغ اتفاق میافتد خود را تطبیق دهند. دیگران به بحث درباره ارائه خط سیری پایه برای کسانی هستند که هنوز به اطلاعات در سطحی مقدماتی نیاز دارند، میپردازند. تا این لحظه، مرکز راضی به تقسیم کردن مخاطبین نشده است. در حال حاضر مدرسهای برای پویشگری بر سر دو راهی حساسی قرار گرفته است.

به تازگی مرکز نگهداری مدارک شمال شرق بودجهای از موسسه خدمات موزه و کتابخانه برای برگزاری کنفرانس جدیدی دربارة حفاظت رقومی دریافت کرده است. عنوان این کنفرانس «تداوم حافظه: سرپرستی داراییهای رقومی»[21] است. این برنامه بحثهای جزئیتری را دربارة مسائل مربوط به قابلیت دوام مثل: گنجینههای رقومی قابل اعتماد، حفاظت ابر دادهها، و برنامهریزی کاری، مطرح میکند. علاوه بر این، مرکز نگهداری مدارک شمال شرق تدریس حفاظت رقومی را با آموزش سنتی حفاظت و نگهداری در مدارس کتابداری و کارگاههای حفاظت پایه تلفیق کرده است.

برای آیندة خیلی نزدیک، مرکز برنامه دارد که به برگزاری کنفرانس بدون حمایت مالی ادامه دهد، ضمن اینکه نشستهایی در ساعات استراحت برای گنجاندن روشهای تدریس تعاملی، اضافه خواهد کرد. اختصاص ندادن عنوانی برای کنفرانس نمیتواند همیشگی باشد؛ آیندة مدرسهای برای پویشگری نامطمئن است. به هر حال، اکنون که مرکز جایگاه مناسبی در عصر رقومی کسب کرده موقعیت خوبی است برای ایجاد خدمات متنوعی مثل: خدمات تولید مواد رقومی، خدمات مشاورهای رقومی، و کارگاههایی برای تعداد مخاطبین کمتر. در پژوهشی جدید درباره فناوری که توسط موسسه خدمات موزه و کتابخانه انجام گرفته، مشخص شده است که، برای انجام فعالیتهای رقومی کردن، تمامی انواع موسسات میراث فرهنگی گزارش کردهاند که آموزش کارکنان موجود برای انجام فعالیتهای رقومی کردن راهحل اساسی است. آموزش و تربیت از جمله فعالیتهایی هستند که از میان چالشهای قرن بیست و یکم برای تطبیق کتابخانهها با محیط در حال افزایش رقومی، باقی خواهند ماند.

[1] . Ann Russell

[2] . Northeast Document Conservation Center

[3] . School for Scanning

[4] . Steve Dalton

[5] . John F. Kennedy Library

[6] . National Endowment for Humanities

[7] . Andrew W. Mellon Foundation

[8] . Commission on Preservation and Access

[9] . National Park Service

[10] . Diane Vogt- O’Connor

[11] . Smithsonian Institution

[12] . Getty Center

[13] . Howard Besser

[14] . Jennifer Trant

[15] . Library of Congress’ American Memory Program.

[16] . Institute of Museum and Library Services (IMLS)

[17] . Murtha Baca

[18] . Handbook for Digital Projets

[19] . Paul Conway

[20] . Open Archival Information System (OAIS)

[21] . Persistence of Memory : Stewardship of Digital Assets

اطلاعات نسخ خطی

naseri84 — Tue, 29 Jan 2008 10:10:18 GMT

اطلاعات نسخ خطی دیگر کشورها در اختیار محققان قرار می‌گیرد

مجمع ذخاير اسلامي با دو روش فهرست نويسي از نسخ موجود در کتابخانه هاي کشور هاي اسلامي و ترجمه فهرست نويسي هاي کتابخانه هاي معتبر دنيا درباره کتاب هاي عربي و فارسي اطلاعات مربوط به نسخ خطي اسلامي ديگر کشورها را در اختيار پژوهشگران داخلي قرار مي دهد.

"سيد صادق اشکوري"، مدير مجمع ذخاير اسلامي گفت:«بسياري از نسخ خطي موجود در کتابخانه هاي کشورهاي ديگر براي محققان ايراني ناشناخته مانده است. مجمع براي جمع آوري اطلاعات اين نسخ خطي اسلامي که به زبان هاي فارسي و عربي هستند از دو روش فهرست نويسي مستقيم و ترجمه فهرست نويسي ها موجود استفاده مي کند و اين اطلاعات را به صورت کتاب و بانک اطلاعاتي در اختيار محققان ايراني کشور قرار مي دهد.»

اشکوري به نمونه اي از پروژه هاي ترجمه اي مجمع ذخاير اسلامي اشاره کرد و ادامه داد: «يکي از حرکت هايي که اخيرا در مجمع شکل گرفته اين است که با مراجعه به کتابخانه هاي معتبر فهرستي از نسخ خطي که به زبان عربي و فارسي تاليف شده اند شناسايي و ترجمه مي شوند. کتابخانه واتيکان داراي دو هزار نسخه خطي عربي و اسلامي است که فهرست آنها بيش از سي سال پيش تهيه شده است. مجمع خلاصه اي از اين اين فهرست را به زبان عربي ترجمه و منتشر کرده است.»

مدير مجمع ذخاير اسلامي درباره فهرست نويسي نسخ خطي موجود در کتابخانه هاي کشورهاي ديگر نيز گفت:«پس از آنکه اصل اين نسخه ها را شناسايي کرديم بدون آنکه آنها را از جاي خود جابجا و به مکان ديگري منتقل کنيم به دو روش عمل مي کنيم يا از روي آنها فهرست نويسي مي کنيم و يا عکسبرداري ديجيتالي به عمل مي آوريم و سپس از روي CD يا DVD فهرست نويسي کرده وپس از آن اقدام به چاپ و انتشار اين نسخه ها مي کنيم.»

او درباره عدم استفاده از روش عکسبرداري براي همه کتاب ها گفت:«برخي کتابخانه اجازه عکس برداري ديجيتالي از کتاب هاي خود را نمي دهند و ما براي فهرست نويسي کتب اين کتابخانه ها مجبور هستيم کارشناسان خود را به اين کتابخانه ها اعزام کنيم تا در همان محل نسخ خطي را فهرست نويسي کنند درغيراين صورت خود ما به دليل صرفه جويي در وقت ترجيح مي دهيم از روش عکسبرداري استفاده کنيم.»

به گفته اشکوري يکي از طرح هاي در دست بررسي اين مجمع فهرست نويسي از نسخ خطي موجود در مدرسه علميه جواديه در بنارس هند است. به اعتقاد او اين پروژه در سال آينده آغاز مي شود.

به گفته اشکوري مجمع ذخاير اسلامي تاکنون فهرست نسخه هاي خطي فراواني را از کتابخانه هاي پاکستان، هندوستان، عربستان و ايتاليا در خارج از کشور و مشهد، کرمانشاه، بيرجند، زهان، قم، تهران، اصفهان، يزد، اردکان، شاهرود، زنجان و ميبد در داخل کشور تهيه و فراهم کرده است.

اين مجمع در حال حاضر با انتشار بيش از صد عنوان کتاب و توليد بانک هاي اطلاعاتي و عرضه نرم افزارهاي مختلف نيز مشغول فعاليت هاي جدي است و تاکنون فعاليت هاي گسترده اي را در گروه تحقيق متون عربي و فارسي در حوزه متون اسلامي، نشر متون کهن و آثار دانشمندان اسلامي، فهرست نگاري نسخ هاي خطي و سنگي کتابخانه ها، سندخواني و چاپ اسناد، تهيه تصاوير ديجيتالي نسخه هاي خطي و سنگي و کتابهاي نادر، نمايندگي مرکز تحقيقات و مرکز احياء، تبليغات رايگان براي ناشران، مولفان و کتابخانه ها، طراحي سايت کتابخانه ها، انتشارات و موسسات فرهنگي و مرمت و بازيابي کتابها و اسناد انجام داده است.

اين مجمع از سال 1355 با هدف احياء متون کهن تاسيس شد و از سال 1377 اقدام به تاليف و انتشار فهرست نسخ هاي خطي کردکه از سال 77 تاکنون 50 جلد فهرست نسخه خطي را تاليف و منتشر کرده است و 5 تا 6 فهرست ديگر را تا پايان سال 84 در دست چاپ و انتشار دارد.

(منبع خبر: خبرگزاری میراث فرهنگی)

هشتمين همايش حاميان نسخ خطي

naseri84 — Sun, 25 Nov 2007 09:45:05 GMT

حامیان نسخ خطی تجلیل شدند / بودجه لازم برای خرید نسخ خطی موجود است
هشتمین آئین بزرگداشت حامیان نسخ خطی که امسال به تجلیل از آثار میرجلال الدین محدث ارموی - مصحح میراث مکتوب شیعه -اختصاص داشت، عصر پنجشنبه با معرفی برگزیدگان به کار خود پایان داد.
به گزارش خبرنگار مهر، در ابتدای این مراسم که در کتابخانه مجلس شورای اسلامی برگزار شد، احمد جلالی رئیس کتابخانه مجلس گفت: حفظ و احیای میراث مکتوب اسلامی و ایرانی ما یکی از مولفه های تقویت حافظه ملی و افزایش خودآگاهی ملی و جمعی است و اگر گذشته ای چنان درخشان ممکن شد، آینده ای درخشان نیز ممکن تواند بود. تقدیر از حامیان نسخ خطی گامی است برای تقویت خودآگاهی. وی افزود: تا پیش از این به نسخ خطی در کشور ما به اندازه کافی توجه نمی شد اما در دو دهه اخیر این توجه افزایش پیدا کرده و تبدیل به سرمایه ای اجتماعی و حساسیتی ملی شده است. ما در کتابخانه مجلس به همراه کتابخانه های ملی، آستان قدس، آیت الله مرعشی و کتابخانه دانشگاه تهران آمادگی ویژه خود را برای قبول هدیه و خرید نسخ خطی اعلام می کنیم و بودجه لازم برای این کار اختصاص پیدا کرده است. در این مراسم استاد عبداالحسین حائری - نسخه شناس برجسته - نیز در سخنان کوتاهی از مرحوم میرجلال الدین محدث ارموی و آثار او در حوزه تصحیح متون تقدیر کرد. همچنین میرهاشم محدث فرزند ارموی در سخنانی از برگزاری مراسم تجلیل از حامیان نسخ خطی ذیل نام پدرش قدردانی کرد. در پایان هشتمین آئین بزرگداشت حامیان نسخ خطی از نفرات برتر در بخشهای مختلف به ترتیب زیر تقدیر شد: اهدای نسخ خطی: محمود فاضل یزدی مطلق برگزیده و از ابوالفضل فاضلیان تقدیر شد. فهرست نویسی: این بخش برگزیده ای نداشت اما از سید جعفر حسینی اشکوری به خاطر نگارش فهرست نسخه های خطی کتابخانه مدرسه بازار اصفهان به عنوان فرد شایسته تقدیر، قدردانی شد. دین: این بخش نیز فرد برگزیده نداشت اما از عارف نوشاهی به خاطر کتاب ارشاد تقدیر شد. ادبیات فارسی: علی رواقی و سیده زلیخا عظیمی به صورت مشترک و به خاطر کتاب تکمله الاصناف برگزیده شدند. از فاطمه علاقه به خاطر کتاب تذکره الشعرا دولتشاه سمرقندی تقدیر شد. فلسفه و حکمت: در این بخش نجفقلی حبیبی به خاطر کتاب رسائل الشجره الالهیه برگزیده شد و از احد فرامرز قراملکی و طیبه عارف نیا به خاطر کتاب 12 رساله در پارادوکس دروغگو تقدیر شد. تاریخ علم: این بخش نیز برگزیده نداشت اما از امیرحسین پورجوادی به خاطر کتاب نسیم طرب تقدیر شد. تاریخ: بخش تاریخ نیز فرد برگزیده نداشت اما از نادره جلالی به خاطر کتاب مسخر البلاد تقدیر شد. پایان نامه ها: صفیه مرادخانی به خاطر کتاب فرهنگ موید الفضلا برگزیده شد و از علیرضا ناصری مالوانی به خاطر کتاب امکان سنجی حفاظت و نگهداری نسخ خطی در کتابخانه های ملی، مرکزی دانشگاه تهران، مرعشی نجفی، آستان قدس رضوی و ملک با طرح دیجیتالی کردن این نسخ تقدیر شد. رسائل: هیئت داوران در این بخش هیچ کس را شایسته عنوان برگزیده یا شایسته تقدیر تشخیص نداد. مقالات: در این بخش هم هیچ کس برگزیده نشد اما از عماد الدین شیخ الحکمایی، جواد بشری و محمد کاظم رحمتی به خاطر خدماتشان تقدیر شد. کتابداری نسخ خطی: هیات داوران در این بخش نیز کسی را به عنوان نفر برگزیده اعلام نکرد اما از فریبا افکاری کتابدار دانشگاه تهران و محمد رضا فاضل هاشمی کتابدار کتابخانه آستان قدس رضوی تقدیر کرد. آثار تلویزیونی: محمد شعشعی تهیه کننده شبکه 4 سیما به خاطر مجموعه اختران با ساختار مستند درباره زندگی دکتر علینقی منزوی، به عنوان فرد برگزیده معرفی شد و از حجت الاسلام والمسلمین حاج آقا ادیب یزدی به خاطر تهیه گنجینه آثار به تهیه کنندگی مجتمع فرهنگی بلال تقدیر شد. آثار رادیویی: در این بخش حمیدرضا پورعلی محمد به خاطر برنامه "کتابخانه امپراتور و هفت دلیل ارپینیوس" برگزیده شد. هیئت داوران در این بخش فردی را شایسته تقدیر ندانست. نشریات: حمید ملکیان به خاطر نشریه مرمت پژوهش برگزیده شد و از علی اصغر شیرازی به خاطر مجله نگره تجلیل شد. اطلاع رسانی: در این بخش هیچ کس شایسته عنوان برگزیده یا شایسته تقدیر معرفی نشد. مرمت: احمد طالبان از کتابخانه آستان قدس رضوی برگزیده شد و از حمید رضا قبادی از کتابخانه مجلس تقدیر شد. ناشران: در این بخش نیز انتشارات موسسه پژوهشی حکمت و فلسفه ایران به مدیریت محمود یوسف ثانی برگزیده شد و از انتشارات مرکز اصفهان شناسی و خانه ملل به مدیریت محمد علی چلونگر تقدیر شد. مجموعه ها: در این بخش ابوالفضل حافظیان بابلی به خاطر کتاب نسخه پژوهشی برگزیده شد.

منبع: خبر گزاري مهر

كشف نسخه خطي كتاب زكرياي رازي در انگليس

naseri84 — Sat, 17 Jun 2006 10:21:40 GMT

كشف نسخه خطي كتاب زكرياي رازي در انگليس

پليس انگليس، نسخه خطي كتاب زكرياي رازي را كه پيش از اين ناپديد شده بود، كشف كرد.
به گزارش سرويس بين‌الملل «بازتاب»، پليس ويژه آثار هنري و باستاني انگليس، نسخه دستنويس كتاب محمدبن زكرياي رازي را ـ‌ كه در سال 1012 ميلادي نوشته است ـ كشف كرد.
روزنامه «الشرق‌الاوسط» ـ چاپ لندن ـ با اعلام اين خبر نوشت: اين كتاب در سال 1995به همراه مجموعه‌اي ديگر از نسخ خطي ارزشمند عراق از كتابخانه اوقاف موصل، سرقت شده بود.
پليس انگليس گفت: هم‌اكنون كتاب مذكور در دست پليس است و به زودي به عراق بازگردانده خواهد شد.
روزنامه «گاردين» ـ چاپ انگليس ـ نيز نوشت: ‌پليس انگليس اين كتاب را ـ كه از حدود هزار سال پيش تاكنون، سالم مانده ـ با نسخه‌هاي ديگر آن مقايسه كرده و از اصل بودن آن كاملا مطمئن شده است.
گفتني است، كتاب رازي، يكي از گرانمايه‌ترين آثار به جاي مانده كاغذي عراق است.
واحد آثار هنري و باستاني پليس عراق ارزش تجاري اين كتاب را 450 هزار دلار برآورد كرده است.
«الشرق‌الاوسط» در پايان نوشت: اين كتاب، يكي از 464 كتاب و قطعات باستاني ارزشمندي است كه تاكنون مفقود شده و عراق توانسته است، 413 مورد آنها را به اين كشور بازگرداند.
گفتني است، محمد بن زكرياي رازي، دانشمند ايراني و كاشف الكل است كه آثار علمي زيادي از خود بر جاي گذاشته است.

__________________

naseri84 — Wed, 07 Jun 2006 09:29:17 GMT

انديشه

بررسي کتابخانه های نسخ خطی اسلامی در سراسر دنیا

به منظور بررسی کتابخانه های نسخ خطی اسلامی در سراسر دنیا ,چاپ عربی جلد چهارم و آخرین جلد از مجموعه '' بررسی جهان '' را منتشر شد که چاپ انگلیسی آن بطور کامل به طبع رسیده است.این مجموعه به بررسی نسخ خطی محفوظ جهان در کتابخانه های شخصی و یا عمومی و موسسات خصوصی علمی و فرهنگی می پردازد.
اين مجموعه توسط بنیاد میراث اسلامی الفرقان به چاپ رسيده است . بنیاد میراث اسلامی الفرقان ,از جمله مراکزی است که در جهان اسلام به امر بررسی ,فهرست نویسی ,حفظ و نسخه برداری و تصحیح و انتشار مجموعه نسخ خطی می پردازد و در این راستا تعدادی اثر منتشر نموده است.تصحیح و چاپ جلد دوم و سوم مجموعه پنج جلدی ''المواعظ و الاعتبارفی ذکر الحطاط والآثار'' المقریضی ,به تصحیح دکتر ایمن فواد سید ,از جمله فعالیتهای اخیر این مرکز تصحیح متون می باشد. این بنیاد در خصوص فهرست نسخ خطی اسلامی , چهار جلد نسخه خطی در بوسنی (مجلات پنجم , ششم و هفتم و تجدید چاپ جلد دوم) به تازگی منتشر نموده است.در سارایوو , تصویر این نسخ در میکرو فیلم و لوحهای فشرده نگهداری می شود که این تصویر برداری , دستیابی به این متون را برای محققان ممکن می سازد.همچنین جلد اول فهرست نسخه خطی عربی کتابخانه اسلامی دانشگاه علیگر هند به تازگی توسط این بنیاد منتشر شده است.علاوه بر موارد فوق ,فهرست نویسی در بسیاری از کشورها از جمله هندوستان , ازبکستان , نیجریه , نیجر , بورکینافاسو , بوسنی , بلغارستان , فلسطین , مصر , مالی و دیگر سرزمینها در حال انجام است.

کد خبر : 5503 سرويس : انديشه زمان : 17:43 1 مهر 1383

سایت شبستان

۱۰۰۰نسخه خطی فارسی در کتابخانه ملی روسيه نگهداری می شود

naseri84 — Wed, 07 Jun 2006 09:25:56 GMT

۱۰۰۰نسخه خطی فارسی در کتابخانه ملی روسيه نگهداری می شود
بزرگترين مجموعه نسخ خطی شامل ۴۲۰ نسخه به زبانهای فارسی، ترکی و عربی بعد از جنگهای ايران و روسيه در زمان قاجار جمع آوری شده و هم اکنون در کتابخانه ملی روسيه نگهداری می شود.

بزرگترين مجموعه نسخ خطی شامل ۴۲۰ نسخه به زبانهای فارسی، ترکی و عربی بعد از جنگهای ايران و روسيه در زمان قاجار جمع آوری شده و هم اکنون در کتابخانه ملی روسيه نگهداری می شود.
به گزارش سرويس فرهنگ و انديشه ايلنا، فرزانه شادان پور، رييس گروه گسترش کتابخانه ملی ايران در گفت و گو با ستاد خبری افتتاح ساختمان جديد سازمان اسناد و کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ايران، گفت: کتابخانه ملی روسيه نگهدارنده ۱۰۰۰ نسخه خطی به زبان فارسی است که از اين مقدار ۱۴۰ نسخه مربوط به سال ۱۳۳۳ هجری شمسی و شاهنامه ای با تزئينات مينياتوری است که به عنوان مثال منظومه "گوی و چوگان" عارفی که در سال ۱۵۲۵ ميلادی توسط شاه طهماسب نسخه برداری شده است جزئی از اين آثار خطی است.
وی اظهار کرد: بعضی از اين مينياتورها به بهزاد محمدی نسبت داده شده و همچنين تعدادی از اين آثار به امضاء رضا عباسی است که در بين خوشنويسان آن نيز می توان به سلطان علی مهشادی، شاه محمود نيشابوری اشاره کرد.

نظري اجمالي به كنفرانس رؤساي كتابخانه هاي ملي در وين

naseri84 — Wed, 07 Jun 2006 09:09:26 GMT

صفحه اصلي

نشريه فني مركزاطلاعات و مدارك علمي ايران

دوره نهم شماره يك و دو 1364

نظري اجمالي به كنفرانس رؤساي كتابخانه هاي ملي در وين

دربارة حفاظت و نگهداري مواد كتابخانه اي

(18- 21 فروردين 1365 برابر 7- 10 آوريل 1986)[1]

گزارش: مهرداد نيكنام*

بيش از 120 نفر روساي كتابخانه هاي ملي و كارشناسان و متخصصين حفاظت و نگهداري از اقصي نقاط دنيا من جمله آقاي مهندس سيدحسن شهرستاني رئيس كتابخانه ملي ايران و نگارنده از ايران، در كنفرانس روساي كتابخانه هاي ملي در كتابخانه ملي اتريش شركت داشتند. آنچه را كه در اين كنفرانس ارائه شد و مورد بحث و گفتگو قرارگرفت مي توان به سه مبحث اصلي تقسيم كرد:

1- اهميت مسئله حفظ و نگهداري مواد كتابخانه اي. اغلب شركت كنندگان اظهار مي‌كردند كه قريب 25 درصد مجموعه كتابخانه هاي تحقيقاتي كشورهايشان در حال نابودي است و لذا اين نكته و نيز گردهمايي روساي كتابخانه هاي ملي و متخصصين حفاظت و نگهداري در كتابخانه ملي اتريش براي گفتگو و بحث پيرامون مشكلات نگهداري از مواد كتابخانه اي، بهترين گواه بر حادبودن مسئله است.

2- ارائه و مبادله اطلاعات و آگاهيهاي ويژه در مورد چگونگي استفاده و ذخيره مواد كتابخانه اي، تهيه نسخه هايي از مواد كتابخانه بمنظور حفظ نسخه اصلي و نگهداري از مواد كتابخانه. چكيده نظريات شركت كنندگان در مقابله با نابودي مجموعه هاي كتابخانه ها را مي توان در چهار قسمت زير بيان كرد:

الف ـ ذخيره و استفاده صحيح از مواد كتابخانه اي،

ب ـ اسيدزدايي و مرمت نسخ اصلي،

پ ـ تهيه نسخه هايي از مواد كتابخانه اي بصورت ميكروفيلم يا استفاده از ديگر روشهاي تكثير،

ت ـ مقابله با سوانح و بلايا.

3- سازماندهي برنامه هاي نگهداري و حفاظت از مواد كتابخانه اي. بايد مديون سازمان جهاني يونسكو، فدراسيون بين المللي انجمنها و موسسات كتابداري (ايفلا) و كنفرانس روساي كتابخانه هاي ملي بود كه با پيش بيني خود توجه جهان را به مسئله حفاظت و نگهداري جلب كرده اند. بديهي است كه وظيفه حفاظت از ميراث فكري و معنوي جهان بقدري سنگين و گسترده است كه تنها با همكاري همه كشورها مي توان به انجام آن نائل گرديد. با پذيرفتن اين اصل، بايد به مسئله كنترل اطلاعات كتابشناختي بعنوان يك وسيله اجتناب ناپذير براي اجراي برنامه هاي حفاظت و نگهداري مواد كتابخانه اي در مقياسي گسترده توجه كنيم، زيرا اگر كتابخانه ها و موسسات بدانند كه چه موادي در كجا محافظت مي شوند، مي توانند از دوباره كاري و انجام كارهاي غيرضروري خودداري كنند. و نيز مي‌توانند با استفاده از اين وسيله به خوانندگاني كه بدنبال منبع خاصي مي گردند، راهنمايي و كمك كنند. ايجاد يك چنين مجموعه اطلاعاتي متمركز نخست در سطح ملي و سپس بين المللي از اهميت بسيار زيادي برخوردار است و با استفاده از آن مي توان براي حفاظت و نگهداري ميراث معنوي، فكري و فرهنگي جهان برنامه ريزي كرد. لذا اين امر بايد از اولويت خاص برخوردار گردد. اين نكته مهمترين نتيجه كنفرانس بوده است.

يكي از مهمترين نكاتي كه در اين كنفرانس به كرات به آن اشاره شد مسئله كاغذ بود. بايد دانست كه مشكلترين مسئله كتابخانه ها وجود كتابهايي است كه بخاطر استفاده اي كه از كاغذهاي نامرغوب و اسيدي براي چاپ آنها شده هم اكنون در حال زوال و نابودي هستند. ما زماني در كتابخانه‌ها كتابهايي بادوام و ماندني خواهيم داشت كه ناشرين و چاپخانه ها از كاغذهاي بادوام براي چاپ كتاب استفاده كنند. پس بايد ناشرين و چاپخانه ها را به استفاده از كاغذهاي بادوام تشويق كرد. يك قرن و نيم انتشارات كه در حال حاضر در قفسه هاي كتابخانه ها رو به زوال هستند بيش از آن اهميت دارد كه توجه ما را بخود جلب نكند. در ارتباط با اين مسئله بايد اشاره كرد كه يكي از مهمترين و دلگرم كننده ترين پيام اين كنفرانس، خبر مربوط به افزايش توليد كاغذ بادوام توسط كارخانجات كاغذسازي بود.

در كنفرانس همچنين برنامه هايي جهت جلب همكاريهاي بين المللي پيشنهاد و ارائه شد كه با استقبال بسيار روبه رو شد و در اين زمينه فدراسيون بين المللي انجمنها و موسسات كتابداري (ايفلا)، كتابخانه كنگره، كتابخانه ملي فرانسه و كتابخانه ملي آلمان شرقي هر يك عهده دار وظايفي گشتند.

كنفرانس با توصيه هايي به كتابداران و تمامي دست اندركاران كار كتاب، كتابخانه و كتابداري به كار خود پايان داد. اما بعنوان تمهيد و مقدمه براي اين توصيه ها، بدواً ذكر چند نكته اساسي و تكيه بر روي آنها را لازم شمرد. در زير نخست نكات اساسي مورد نظر و سپس مهمترين موارد توصيه هاي كنفرانس بازگو مي شود:

ـ با آگاهي از ابعاد گسترده نياز به اقدامات اضطراري براي حفظ و نگهداري مواد كتابخانه اي و تاييد آن توسط شركت كنندگان در اين كنفرانس بويژه آنهايي كه از كشورهاي در حال رشد در كنفرانس شركت جسته اند،

ـ با توجه به نظرهاي ارائه شده توسط نمايندگان كتابخانه هاي ملي و ديگر گروههاي حرفه‌اي و اينكه نياز به حفاظت و نگهداري مواد كتابخانه اي تنها از طريق تلفيق و هماهنگي كوششها و اقدامات ملي و بين المللي قابل حصول است،

ـ با التفات به اينكه نمايندگان تمام ملل دنيا در مجمع فرهنگي بوداپست پشتيباني جمعي خود را از توصيه به حفظ و نگهداري مواد كتابخانه اي و مواد موجود در آرشيوها اعلام كردند،

ـ با بررسي و مرور برنامه بين المللي ايفلا براي حفاظت و نگهداري، هدفهاي اين برنامه، نحوة برخورد با آن و برنامه اجرايي آن،

ـ با يادآوري نتايج موفقيت آميز پيشرفت برنامه هاي بين المللي ايفلا در زمينه كنترل جهاني كتابشناسي (UBC)، دسترسي جهاني به انتشارات (UAP) و طرح بين المللي مارك (IMP).

ـ با تاييد گامهايي كه ايفلا اخيراً براي ايجاد برنامه بين المللي ديگري در زمينه ها حفاظت و نگهداري برداشته است.

ـ با امتنان از پيشگامي كتابخانه كنگره، كتابخانه ملي فرانسه و كتابخانه ملي جمهوري دموكراتيك آلمان براي ايجاد يك مركز بين المللي و دو مركز منطقه اي حفاظت و نگهداري در چهارچوب برنامه اي متمركز، كنفرانس توصيه مي كند و اعلام مي دارد كه:

1) ايفلا بعنوان وسيله اي براي جلب علايق و پشتيباني بيشتر، هر چه زودتر موضوع يكي از كنفرانسهاي سالانه خود را حفاظت و نگهداري تعيين نمايد،

2) جوامع بين المللي كتابخانه اي توجه هر كشور را در سطحي وسيع به اهميت و ضرورت حفاظت از مواد كتابخانه اي كه تشكيل دهنده بخشي اساسي از ميراث فكري تمام ملتها است، با تاكيد بر نتايج جبران ناپذير تعلل و كوتاهي در حفظ و نگهداري مواد براي نسلهاي آينده جلب كنند،

3) ايفلا انجمنهاي عضو را تشويق كند كه:

الف ـ طراحان سياست ملي را مصرانه به تدوين اصول راهنمايي براي تنظيم و اجراي برنامه ملي حفاظت و نگهداري از مواد كتابخانه اي ترغيب نمايند.

ب ـ در موقع لزوم از دولتهايشان تقاضاي بودجه متمم بمنظور اجراي معقول و سنجيده برنامه هاي حفاظت ملي بنمايند.

4) انجمنهاي عضو ايفلا نقشي فعال در ترغيب و متقاعد كردن سازمانهاي ذيربط ديگر براي مشاركت و همكاري با مراكز منطقه اي در ديگر بخشهاي جهان ايفا كنند،

5) ايفلا با طرح و انتشار خطوط اصلي و راهنماي قابل استفاده در سطح بين المللي، انتشار راهنماي امكانات و تسهيلات موجود و ديگر انتشارات مورد نياز، سازماندهي دوره هاي آموزشي، طرحهاي هدايت كننده و ديگر فعاليتهايي كه احتمالاً روند حفاظت و نگهداري مواد كتابخانه اي را بهبود خواهد بخشيد؛ در راه كمك به هماهنگي يك حركت بين المللي در زمينه حفاظت و نگهداري سهمي بعهده گيرد،

6) يونسكو و ديگر سازمانهاي بين الدولي:

الف ـ در برنامه هاي خود توجه بيشتري به مسئله تشويق ناشران، چاپخانه ها و كارخانجات كاغذسازي و همچنين تشويق كتابداران و مسئولين و متخصصين آرشيوها و مراكز اسناد به پذيرفتن معيارهاي حفاظت و نگهداري و تعهد به انجام آن معيارها مبذول دارند،

ب ـ كمك هاي ماليشان را براي فعاليتهايي كه راهنماي بهبود و توسعه دانش و آگاهي از مسائل و مشكلات موجود در راه حفاظت و نگهداري مواد كتابخانه اي و برآوردن نيازهاي واپسنگر و آينده نگر در اين زمينه است، افزايش دهند،

7) ايفلا به كوششهاي خود براي گردهم آيي ديگر سازمانهاي ذيربط و صالح غيردولتي از طريق تدارك و راه اندازي يك برنامه بين المللي موثر در زمينه حفاظت و نگهداري، ادامه دهد.

[1] عدم تطابق تاريخ گزارش با تاريخ نشر مقاله به دليل تاخير در انتشار نشريه اطلاع رساني است.

* عضو هيئت علمي كتابخانه ملي ايران.