در يک کنفرانس بين المللی در شهر دوشنبه گفته شده است که تاسيس مراکز ويژه برای تحقيق نسخ خطی در سرتاسر جهان می تواند مشکلات دسترسی به اطلاعات در مورد وضع چنين آثار را در کشورهای مختلف بهبود ببخشد.

اين نشست به نقش کتاب در احيای تمدن شرق و مسائل پژوهشی نسخه های خطی اختصاص داشت و در آن نمايندگان تاجيکستان، ايران و افغانستان و ازبکستان شرکت کرده اند، وضع مؤسسات نگهداری نسخه های خطی و دستنويس ها در اين کشورها را مورد بررسی قرار داد.

اين کنفرانس به ابتکار وزارت فرهنگ تاجيکستان و حمايت مالی نمايندگی صندوق سوروس در اين کشور برگزار شده است.

در اين کنفرانس بين المللی که به گفته مسئولين هدف اصلی آن جلوگيری از نابودی و حفاظت نسخه های خطی در اين چهار کشور تاجيکستان، ايران، افغانستان و ازبکستان است، پژوهشگران وضع نگهداری نسخه های خطی در اين کشورها و دسترسی به چنين آثار را مطرح کردند.

همچنين يکی از اهداف اين کنفرانس تاسيس يک مرکز مشترک ويژه عنوان شده است که وظيفه آن گرد آوری اطلاعات در مورد نسخ خطی فارسی در سرتاسر جهان و استفاده از اين اطلاعات برای پژوهشگران اين کشورها خواهد بود.

سفر سليمانی، رئيس پژوهشگاه فرهنگ و اطلاعات وزارت فرهنگ تاجيکستان می گويد با توجه به اين که نسخه های خطی در جهان خيلی پراکنده است يکی از اهداف اين کنفرانس تنظيم يک سيستم ويژه اطلاعات در ارتباط با نسخه های خطی است.

آقای سليمانی در رابطه با وضع نسخه های خطی در برخی از مؤسسات فرهنگی تاجيکستان می گويد:

"آثار خطی در انستيتوی نسخ خطی و خاورشناسی فرهنگستان علوم تاجيکستان، موزه بهزاد، دانشگاه ملی تاجيکستان و دانشگاه شهر خجند محفوظند. به جز از فرهنگستان علوم برای تحقيق اين آثار خطی در مؤسسات ديگر فعاليت های کمی انجام شده است. امکان حفاظت اين آثار در ساختمانهای اين مؤسسات وجود ندارد. از اينرو در اين کنفرانس ما در باره فراهم کردن شرايط خود برای نگهداری اين آثار صحبت کرديم."

آقای سليمانی می گويد شرکت متخصصين از ايران و افغانستان و ازبکستان در اين کنفرانس و سخنرانی های آنها پژوهشگران تاجيک را با وضع اين عرصه در اين کشورها بهتر آشنا خواهد کرد.

سيد علی آل داوود، نویسنده و محقق ايرانی گفت در مقايسه با کشورهای تاجيکستان و افغانستان وضع نگهداری نسخه های خطی در شهر های مرکزی ايران بهتر است.

اما آقای آل داوود افزود در مناطق دورافتاده ايران وضع نگهداری و دسترسی به آثار و نسخه های خطی تا اندازه ای به دشواری های رو بروست.

آقای آل داوود درباره همکاری های سه کشور فارسی زبان در زمينه کتابشناسی و پژوهش نسخه های خطی می گويد: "بعد از استقلال تاجيکستان دولت ايران و متخصصين ايرانی کار خيلی خوبی را در تاجيکستان آغاز کردند. ولی هنوز در کتابخانه های تاجيکستان کتوب زيادی وجود دارد و متاسفانه فهرست نشده اند. من اميدوارم مرکز مشترکی با همکاری ايران و تاجيکستان در اين جا تاسيس بشود که فهرستنگار های جوان را تعليم بدهد و سپس در تهيه فهرست نسخ خطی در سراسر تاجيکسیتان سهم بگيرد."

مسئولين اين کنفرانس گفتند که حيدر وجودی و نیلاب رحيمی، دو پژوهشگر افغانستان به دلايل مختلف نتوانسته اند در اين کنفرانس شرکت کنند. اما آقای آل داوود وضع نگهداری آثار خطی در افغانستان را اين طور توصيف کرد: "سالهای قبل در افغانستان يک تعداد از فهرستهای پراکنده نسخ خطی چاپ شده بود. بعضی از نسخه های خطی مهمی در مقالاتی هم معرفی شده که اکثرا در مجلات "آریانا" و "ادب" کابل چاپ شده است. متاسفانه ما در حال حاضر اطلاع چندانی از وجود نسخه های خطی کابل و ساير شهر های افغانستان نداريم. اما طوری که برخی از کارمندان وزارت خارجه ايران گفته اند در شهر هرات کتابخانه های بزرگ نسخ خطی وجود دارد. اميدوارم آرامشی که حالا در آن جا پديد آمد به اين مسئله توجه شود و کار بنيادی ای که تاجيکستان در اين زمينه آغاز کرده است در افغانستان نيز شروع شود."

اين محقق ايرانی همکاری های پژوهشگران ايرانی و تاجيک را در زمينه چاپ فهرست نسخه های خطی در تاجيکستان و ايران سازنده ارزيابی کرد.

اما گفته می شود در دوران جنگ داخلی در تاجيکستان تعداد قابل ملاحضه آثار نادر خطی از مؤسسات فرهنگی اين کشور بسرقت برده شده است. و به احتمال زياد يکی از از اهداف تاسيس مرکز ويژه جمع آوری اطلاعات در باره نسخه های خطی مشخص کردن عناوين آثار ناپدید شده ای است که به گفته برخی از پژوهشگران تا حال مکان و مقدار آن ها معلوم نيست